Այս պատմությունը այն մասին էր, որ կար մի հյուրանոց: Բոլորը գալիս էին և հաճախորդները շատ էին: Ժամանակի ընթացքում հյուրանոց այլևս ոչ մեկ չէր մտնում հյուրանոց: Ցրտաշունչ ձմեռ եկավ: Դուռը թակեց մի ծերունի և ասաց որ նա շատ սոված է և մրսում էր: Նա խնդրեց հյուրանոցի տիրոջը որ մեկ օր գիշերի այստեղ որովհետև նա կմահանար դրսում այդ ցրտին: Հյուրանոցի տերը ասաց 3 ռուբլու դիմաց կարող է օգնել: Ծերունին ասաց, որ իր մոտ ոչ մի դրամ չկա: Հյուրանոցի տերը խղճաց և օգնեց ծերունուն: Նա ծերունուն բորշչ և չակնդեղ տվեց: Ծերունին ուտելիս ճակնդեղի հետքը մնաց մորուքին: Դրանից հետո ծերունին ասաց, որ նա կվերադարձնի այդ 3 ռուբլին: Հաջորդ որը ծերունին անհետացավ ու դրանից հետո հյուրանոցը նորից սկսեց լավ աշխատել: Հյուրանոցի տերը գնաց եկեղեցի և տեսավ, որ ծերունու նկարը դրված էր սրբապատկերների մոտ և գրած էր «Սուրբ Նիկողայոս»: Հյուրանոցի տերը փորփրեց հողը որ մոմ վառի տեսավ 3 ռուբլի:

1. Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 140 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը  նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը  8 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:

R=140 Օմ

I=3,5 Ա

t=8Ժ=28800 վ

A =3,5²*140*28800=49392000ջ=49392կջ=49,392մջ

2. Ավտոտնակում  էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 24 ժամում, եթե լամպը միացված էր 110 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:

t=24ժ=86400վ
U=110Վ
I=0,8Ա
A=I*U*t=0,8*110*86400=7603200Ջ=7,6032մջ

3. 50 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վարսահարդարիչը միացրեցին 127 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 15 րոպեի ընթացքում: 

R=50 Օմ

U=127 վ

t=15 րոպե=900 վ

A=IUt=U/RUt=U2t/R=127*900/50=2286*900/50=36576 Ջ

4. 6 Վ լարման և 2 Ա հոսանքի ուժի դեպքում համակարգչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1.5 ժամ: Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում: 

A=UIt=6*2*1,5*5400=97200 Ջ

5. 450 Վտ հզորություն ունեցող հեռուստացույցը, ըստ հաշվիչի ցուցմունքի, ծախսել է 360 կՋ էներգիա: Որքա՞ն ժամանակ է միացված եղել հեռուստացույցը:

t=P/A

450/360=1,25

6. Ճեպընթաց էլեկտրագնացքը, որի շարժիչների ընդհանուր հզորությունը 200 կՎտ է, շարժվում է 180 կմ/ժ միջին արագությամբ: Որքա՞ն աշխատանք են կատարում նրա էլեկտրաշարժիչները 560 կմ ճանապարհ անցնելիս:

P=200 կՎտ

V=180 կմ/ժ

S=560 կմ

t =S/V

560/180=3ժ

A=Pt

200*3=600

7. Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 80 վ-ում 40 Օմ դիմադրություն ունեցող ջեռուցիչ տարրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին: 

t=80

R=40

U=120

I=U/R

120/40=3

A=IUt

3*120*80=28800 Ջ

8. Հաղորդչի  դիմադրությունը 150 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 1.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում: 

R=150

I=1.6

t=10

Q=I²Rt

2,56*150*10=3840

9. Շղթայի տեղամասում միմյանց հաջորդաբար միացված են R1=40 Օմ և R2 =60 Օմ դիմադրություններով ռեզիստորներ: Տեղամասի ծայրերում լարումը 100 Վ է: 2 րոպեի ընթացքում ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի հաղորդիչներից յուրաքանչյուրում: Պատասխանը գրել ամբողջ թվի ճշտությամբ: 

10. Էլեկտրական ջեռուցչի0.017 Օմ⋅մմ² /մ տեսակարար դիմադրությամբ պղնձե  սնուցող հաղորդալարի երկարությունը 1.5 մ է, լայնական հատույթի մակերեսը՝ 2 մմ² : Որքա՞ն ջերմաքանակ կանջատվի այդ հաղորդալարում 25 րոպեի ընթացքում, եթե շղթայում հոսանքի ուժը 4 Ա է: 

1. Թթվածնի ամենակարևոր հատկությունների  մասին (շնչառություն, այրում):

Թթվածինը նպաստում է այրմանը և շնչառությանը։ Այն մեծ չափով նպաստում է մետալուրգիական գործընթացներին ՝ թուջի, պողպատի, ինչպես նաև գունավոր մետաղների (Cu, Zn, Sn, Au) արտադրության համար։ Բժշկության մեջ ծանր հիվանդներին տալիս են թթվածին։ Թթվածին ծախսվում է մետաղների կտրման և եռակցման ժամանակ, սուզանավերում, տիեզերանավերում, ջրի տակ աշխատող մարդկանց համար։

2. Ի՞նչ է մթնոլորտը, շերտերը

Մթնոլորտ.

Մթնոլորտը Երկրագունդը շրջապատող օդի շերտն է՝ մի հսկայական գազային օվկիանոս, որի հատակը Երկրի մակերևույթն է: Մթնոլորտը, որով պայմանավորված է կյանքի գոյությունը Երկրի վրա, մի քանի գազերի՝ ազոտի (78%), թթվածնի (21%), արգոնի (0,93%), ածխաթթվական գազի (0,03%) խառնուրդ է: Այն աննշան քանակով պարունակում է նաև իներտ գազեր՝ նեոն, հելիում, մեթան, կրիպտոն և այլն: Գազերից բացի, մթնոլորտում միշտ առկա են նաև ջրային գոլորշիներ, փոշու և ծխի մասնիկներ, սառույցի բյուրեղիկներ: 

Շերտեր.

Մարդկանց համար մեծ կարևորություն ունի հատկապես մթնոլորտի ստորին շերտը՝ ներքնոլորտը (տրոպոսֆերա), որի բարձրությունը Երկրի մակերևույթից 8–17 կմ է: Այստեղ են կուտակված մթնոլորտի զանգվածի 80%-ը և ջրային գոլորշիները, այս շերտում են առաջանում ամպերը, ծնվում ամպրոպները, անձրևներն ու ձյունը: Ներքնոլորտում,  որպես օրինաչափություն, ըստ բարձրության` յուրաքանչյուր 1 կմ-ի վրա ջերմաստիճանը նվազում է 5–6^օC-ով:Մթնոլորտի հաջորդ շերտը՝ վերնոլորտը (ստրատոսֆերա), հասնում է մինչև 50–55 կմ բարձրության: Օդն այնտեղ խիստ նոսր է, իսկ երկինքը՝ մուգ մանուշակագույնից մինչև գրեթե սև:Հաջորդ շերտը՝ միջնոլորտը (մեզոսֆերա), հասնում է մինչև 80 կմ բարձրության: Այդ շերտում երբեմն առաջանում են փայլուն, նուրբ ամպեր: Դրանք կոչվում են արծաթափայլ ամպեր և կազմված են սառցի բյուրեղիկներից ու տիեզերական մանրագույն փոշու մասնիկներից: Մթնոլորտի ամենավերին շերտն արտաքին ոլորտն է (էկզոսֆերա): Այնտեղ գրեթե օդ չկա: Գիտնականները ենթադրում են, որ այդ շերտի ջերմաստիճանը հասնում է մոտ 2000^օC – ի:  

3. Թունավոր նյութերը օդում

Մթնոլորտն աղտոտում են քիմիական նյութերը, զանազան ֆիզիկական ազդակներ։ Մթնոլորտն աղտոտող հիմնական նյութերից են ածխաթթվական (CO₂) ու շմոլ (CO) գազերը, ծծմբի և ազոտի օքսիդները, ֆրեոնները և այլն: Դրանց քանակի ավելացման գլխավոր պատճառը նավթի, գազի, քարածխի, կենցաղային և արդյունաբերական թափոնների ու փայտի այրումն է: CO և CO₂ գազերի արտանետումների ամենամեծ բաժինն ընկնում է հատկապես ավտոմոբիլային տրանսպորտին: Ծծմբային գազի՝ ծծմբի երկօքսիդի (SO₂) առաջացման աղբյուրը մինչև 5 – 7% ծծումբ պարունակող ածխի և մազութի այրումն է: Մթնոլորտում ծծմբի երկօքսիդը փոխարկվում է ծծմբի եռօքսիդի (SO₃), որը օդում  վերածվում է ծծմբական թթվի և թթվային անձրևների ձևով թափվում է գետին: Ազոտի մոնօքսիդի (NO) և ազոտի երկօքսիդի (NO₂) առաջացման հիմնական աղբյուրը բենզինով ու դիզելային վառելիքով աշխատող ներքին այրման շարժիչներն են, ազոտական թթվի արտադրությունը: NO₂-ը դեղին գույնի կայուն գազ է և մթնոլորտում պահպանվում է երկար ժամանակ: Հաճախ քաղաքների օդն այդ գազից ստանում է շագանակագույն երանգ: Ավտոտրանսպորտի արտանետած ածխաջրածինները, հատկապես` քաղցկեղածին, շատ են նավթամթերքների թերայրումից առաջացող մրի ու գուդրոնի մեջ: Չափազանց վնասակար նյութեր են ֆրեոնները՝ մի շարք ածխաջրածինների հալոգեն ածանցյալները, որոնք հանգեցնում են օզոնային շերտի քայքայման, ինչի հետևանքով մեծանում է մարդկանց մաշկի քաղցկեղի առաջացման վտանգը: Գազից բացի, մթնոլորտ են թափանցում և կախույթի ձևով պահպանվում պինդ ածխածինը (մուր) և ծանր մետաղները: Որոշակի կլիմայական պայմաններում անդրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցությամբ տեղի է ունենում օդի երկրորդային աղտոտում՝ լուսաքիմիական սմոգ, երբ առաջնային աղտոտող նյութերը քայքայվում են ՝ գոյացնելով աղտոտող նոր նյութեր: Ջէկերը, արդյունաբերական ձեռնարկությունները և տրանսպորտը մթնոլորտ են արտանետում ոչ միայն վտանգավոր նյութեր, այլև մեծ քանակությամբ ջերմություն, ինչի հետևանքով մթնոլորտը տաքանում է, փոխվում են օդի խոնավությունն ու շարժունությունը ՝ հանգեցնելով ջերմային աղտոտման: Բույսերի և կենդանիների նեխման հետևանքով օդ են թափանցում նաև բազմաթիվ ախտածին մանրէներ:

4. Օզոն, օզոնային շերտ, օզոնային ճեղքերի վտանգավորությունը և առաջացման պատճառները:

Օզոնային շերտը վերնոլորտում, մթնոլորտի 20 – 30 կմ բարձրություններում գտնվող շերտ է, որտեղ գտնվում է ամբողջ մթնոլորտային օզոնի մոտ 90% – ը: Շերտի առավելագույն խտությունը 22 – 25 կմ սահմաններում է: Բևեռներում օզոնային շերտի ներքին սահմանն իջնում է մինչև 7 – 8 կմ, իսկ հասարակածում բարձրանում է մինչև 17 –18 կմ:

Մթնոլորտում օզոնի ընդհանուր քանակությունը մեծ չէ` մոտ 3,3 մլրդ տոննա, սակայն, մարդու և մյուս կենդանի էակների համար կենսականորեն անհրաժեշտ է, քանի որ պաշտպանում է ուժեղ կարճալիք ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներից և էապես նպաստում է մեր մոլորակի ջերմային ռեժիմի կայունացմանը:

Օզոնը թթվածնի գոյության ձևերից մեկն է` թթվածնի եռատոմը (0<sub>3</sub>): Օզոնը հիմնականում առաջանում է ու կուտակվում վերնոլորտում, թթվածնի մոլեկուլի վրա ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ազդեցության հետևանքով: Արդյունքում` թթվածնի մոլեկուլը քայքայվում է թթվածնի ազատ ատոմների, որոնք էլ միանում են թթվածնի մոլեկուլներին` առաջացնելով օզոն:

Սակայն թթվածինը ամբողջությամբ չի վերածվում օզոնի, և թթվածնի ատոմների մի մասը, միանալով օզոնի մոլեկուլի հետ, առաջացնում են թթվածնի երկու մոլեկուլ: Այսպիսով, մթնոլորտում օզոնի քանակությունն անընդհատ փոխվում է` ներկայացնելով օզոնի առաջացման և քայքայման ռեակցիաների հավասարակշռման արդյունք:

Օզոնի շերտի քայքայումը.

Ուսումնասիրությունը ցույց են տվել, որ քլորֆտորածխաջրածինների մոլեկուլները ընդունակ են քայքայել մեր մոլորակի օզոնային շերտը: Ազոտի օքսիդները և քլորի ատոմները, հանդես գալով որպես կատալիզատորներ, առաջ են բերում օզոնի քայքայում և խախտում են օզոնի առաջացման և քայքայման ռեակցիաների միջև ստեղծված հավասարակշռությունը: Հաստատված է, որ քլորի մեկ մոլեկուլը կարող է քայքայել օզոնի մի քանի միլիոն մոլեկուլ:

Մթնոլորտի այն հատվածները, որտեղ նկատվում են օզոնի քանակի կտրուկ նվազումներ, անվանում են օզոնային անցքեր: Օզղոնային շերտի քայքայումը և օզոնային անցքերի առաջացումը պայմանավորված են մարդածին ծագում ունեցող քլորֆտորածխաջրածիններով և ազոտի օքսիդներով մթնոլորտի աղտոտմամբ: Քլորֆտորածխաջրածիններն առավել հայտնի են ֆրեոննոր անվամբ և լայնորեն կիրառվում են սառնարանների, կոսմետիկայի արտադրության մեջ, արդյունաբերության այլ ճյուղերում, իսկ ազոտի օքսիդներն առաջանում են ազոտի և թթվածնի փոխազդեցության արդյունքում` բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում և կատալիզատորների առկայության դեպքում, որոնց դերում հանդես են գալիս մետաղները: Մեծ քանակությամբ ազոտի օքսիդներ առաջանում են ինչպես մեքենաների, այնպես էլ հրթիռային շարժիչների աշխատանքի ժամանակ:

Օզոնի շերտի քայքայման հետևանքները.

Անհրաժեշտ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների մի մասը, տեսանելի ինֆրակարմիր ճառագայթնորը ազատ անցնում են օզոնի շերտով և հասնում մինչև մեր մոլորակի մակերևույթ, ինչն անհրաժեշտ է կյանքի գոյության բոլոր ձևերի համար: Միաժամանակ օզոնյին շերտը արդյունավետ կլանում է բոլոր կենդանի օրգանիզմների համար մահացու իոնացնող, ռենտգենյան և ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների կարճալիք մասը` թույլ չտալով, որ դրանք հասնեն երկրի մակերևույթ: Օզոնի շերտի հաստության նվազումը կվտանգի բոլոր կենդանի օրգանիզմների, այդ թվում նաև` մարդու կյանքը: Հաստատված է, որ օզոնային շերտի հաստության փոքրացման հետ մեծանում է մաշկի քաղցկեղով և կատարակտով հիվանդ մարդկանց թիվը:
Բացի վերը նշված բացասական հետևանքներից օզոնի շերտի քայքայումը կբերի ջերմոցային էֆեկտի ուժեղացման, գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվության նվազման և հողերի քայքայման:

Միաժամանակ անհրաժեշտ է նշել, որ մթնոլորտի ստորին շերտում օզոնը հանդես է գալիս որպես շատ վտանգավոր աղտոտիչ: Այն առաջացնում է բույսերի քլորոֆիլների քայքայում, իսկ մարդկանց մոտ դժվարացնում է շնչառությունը և վնասում աչքերը: Ներքնոլորտի շերտում օզոնի կուտակումը չի բերում դրա քանակի ավելացման օզոնային շերտում, քանի որ ներքնոլորտի ու վերնոլորտի միջև գազափոխանակություն տեղի չի ունենում: Հետևաբար, անհրաժեշտ է պայքարել ստորին շերտում  օզոնով օդի աղտոտման դեմ:

Գերմանիա.

Հայաստան.

Ահա Հայաստանի և Գերմանիայի (2019) սեռատարիքային բուրգերը, հիմա փորձենք դրանք համեմատել:

Հայաստանում 2019 թվականին 0-4 տարեկանները՝ աղջիկներ և տղաները միասին կազմել են՝ 7%, իսկ Գերմանիայում՝ 4,7%: Հայաստանում 5-9 տարեկանները կազմել են՝ 7,2%, իսկ Գերմանիայում՝ 4,5%: Հայաստանում 10-14 տարեկանները կազմել են՝ 6,5%, իսկ Գերմանիայում՝ 4,6%: Այսպես հաշվելով կարող ենք ասել, որ Հայաստանում 2019 թվականին 0-35 տարեկանները բավականին շատ են, ավելի շատ քան Գերմանիայում: Հայաստանում նկատվել է 36-55 և 55-59 տարեկանների նվազում, ինչը չենք կարող ասել Գերմանիայի դեպքում, քանի որ այնտեղ ամեն բան հակառակն է, այսինքն այնտեղ նկատվել է ոչ թե նվազում, այլ աճում: Ընդհանուր առմամբ այս երկու երկրների սեռատարիքային բուրգերը բավականին տարբեր էին, իրար հակառակ:

Աշխարհի սեռատարիքային բուրգ.

Ե’վ աշխարհի, և’ Հայաստանի սեռատարիքային բուրգերում 0 – 9 տարեկան աղջիկները նույն տարիքի տղաներից ավելի քիչ են: 70 և ավելի տարիքային խմբին պատկանող անձանցից երկու սեռատարիքային բուրգերում էլ գերակշռում են կանայք: Օրինակ, 20 – 29 տարեկան անձանցից Հայաստանում ավելի շատ են աղջիկները, կանայք, իսկ աշխարհի սեռատարիքային բուրգում նույն տարիքին պատկանող անձանց գերակշռող մեծամասնությունը տղամարդիկ են:

Վերլուծական աշխատանք

Այսօր կուսումնասիրենք ժողովրդավարություն ասվածը: Կհասկանանք, թե այն իրենց ի՞նչ է ներկայացնում, և արդյո՞ք ՀՀ-ում գործում է ճիշտ կառավարություն:

Ի՞նչ է ժողովրդավարությունը.

Ես ուսումնասիրելով ժողովրդավարությունը, կարող եմ հակիրճ ներկայացնել, թե այն ինչ է իրենց ներկայացնում:

Ժողովրդավարությունն այն է, երբ իշխանությունը պատկանում է ժողորդին: Օրինակ՝ ՀՀ-ում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Ժողովուրդն իր իշխանությունն իրականացնում է ազատ ընտրությունների, հանրաքվեների, ինչպես նաև սահմանադրությամբ նախատեսված պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց միջոցով: Իսկ իշխանության յուրացումը որևէ կազմակերպության կամ անհատակի կողմից համարվում է հանցագործություն:

Ժողովուրդն իրեն պատկանող իշխանությունն իրականացնում է 2 ձևով՝ անմիջապես ինքը և իր ընտրած պետական մարմինների կամ պաշտոնատար անձանց միջոցով: Անմիջական է այն ժողովրդաիշխանությունը, երբ հասարակության համար կարևոր նշանակություն ունեցող որոշումներն ընդունում են անմիջականորեն բոլոր քաղաքացիները: Քանի որ հասարակական բոլոր գործերն ու հարցերը հնարավոր չէ լուծել անմիջական ժողովրդաիշխանության միջոցով, ուստի այս դեպքում հասարակական գործերը կառավարում, որոշումներն ընդունում են ժողովրդի կողմից ընտրված մարմիններն ու պաշտոնատար անձինք: 

Ահա, կարծում եմ մի փոքր ծանոթացաք ժողովրդավորւթյանը, իսկ հիմա հասկանանք, թե արդյո՞ք ՀՀ-ում ժողովրդավարությունը ճիշտ է, թե ոչ: Իհարկե, ժողովրդավարությունը որոշ չափով ճիշտ է, բայց այն դեպքում, երբ այդ կառավարման ձևը չի խանգարում տվյալ երկրի բնականոն կյանքին: Օրինակ բերենք Հայաստանը: Հայաստանում ժողովուրդը ընտրում է երկրի ղեկավարին,բայց օգտվելով այն փաստից, որ ժողովուրդն է իր երկրի տերը, սկսում են հաճախակի ցույցեր սկսվել, որը՝ իմ կարծիքով, խանգարում է բնականոն կյանքին, փակ են ճանապարհերը:

Եկեք հասկանանք, արդյո՞ք Արցախյան պատերազմի ելքում այն ունեցավ որոշակի ազդեցություն, թե ոչ: Ճի՞շտ էր կառավարության կողմից ժողովրդին պարբերաբար ինֆորմացնելու կամ էլ հակառակը՝ ինֆորմացիան քողարկելը:

Ինչպես տեսնում ենք, մեր ժողովրդի մի մասը դժգոհ է՝ իր իսկ ընտրած ղեկավարից: Կարծում եմ Արցախյան պատերազմում գրեթե ոչ մի դեր չունեցավ ժողովրդավարությունը: Այն, ինչը վերաբերում է իֆորմացիային, կարող եմ ասել, որ շատ ճիշտ է ժողովրդին տեղեկացնել սահմանի վիճակի մասին: Պետք չէ մարդկանց թողնել անորոշության մեջ, իսկ, եթե լուրերը այնպիսին են, որ մարդկանց մեջ խուճապ կարող են առաջացնել,կարծում եմ պետք չէ ժողովրդին խուճապահար անել: Իսկ, եթե արդեն երևում է պատերազմի ավարտը՝ լինի դա լավ, թե վատ, պետ՛ք է ժողովուրդը իմանա իր երկրի, իր տան ճակատագիրը:

Խորը ցավով եմ խոսում մեր այս տարվա ապրումների մասին, բայց դեռ ոչինչ փոխել չենք կարող: Պետք է բոլորս լցվենք հավատով և սպասենք, որ մենք մի օր կհաղթենք…

2Mg+O2 —> Mgo+Q

MgO + H2O —> Mg(OH)2

Mg(OH)

Թեմատիկ հարցեր և խնդիրներ.

1. Բնակարանի տաքացման համար օգտագործվող 140 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական ջերմատաքացուցիչը  նախատեսված է 3.5 Ա հոսանքի ուժի համար: Որքա՞ն էներգիա կծախսի այդ ջերմատաքացուցիչը  8 ժամ անընդհատ աշխատելու դեպքում:

R = 140 Օմ

I = 3,5 Ա

t = 8 ժամ = 28800 ժ

A – ?

A = IUt = I * IR * t = I2 * R * t = 3,5 * 140 * 28800 = 49392000 Ջ = 49,392 մՋ

2. Ավտոտնակում  էլեկտրական լամպը մոռացել էին անջատել: Որքա՞ն աշխատանք էր իզուր կատարվել 24 ժամում, եթե լամպը միացված էր 110 Վ լարման ցանցին և նրանով անցնող հոսանքի ուժը 0.8 Ա էր:

U = 110

I = 0,8

t = 24 = 86400վ

A – ?

A = IUt = 0,8 * 110 * 86400 = 7603200 Ջ = 7,6032մ

3. 50 Օմ դիմադրություն ունեցող էլեկտրական վարսահարդարիչը միացրեցին 127 Վ լարման ցանցին: Որքա՞ն աշխատանք կկատարի նրանում հոսանքը 15 րոպեի ընթացքում: 

R = 50 Օմ

U = 127 վ

t = 15 րոպե = 900 վ

A = ?

A = IUt : I = U / R

A = IUt = U / R * U * t = U2t / R = 127 * 900 / 50 = 2286 * 900 / 50 = 36576 Ջ

4. 6 Վ լարման և 2 Ա հոսանքի ուժի դեպքում համակարգչի մարտկոցի լիցքավորումը տևեց 1.5 ժամ: Որոշե՛ք հոսանքի կատարած աշխատանքը այդ ընթացքում: 

A = U * I * t = 6 * 2 * 1,5 * 5400 = 97200 Ջ

5. 450 Վտ հզորություն ունեցող հեռուստացույցը, ըստ հաշվիչի ցուցմունքի, ծախսել է 360 կՋ էներգիա: Որքա՞ն ժամանակ է միացված եղել հեռուստացույցը:

t = P / A = 450 / 360 = 1,25

6. Ճեպընթաց էլեկտրագնացքը, որի շարժիչների ընդհանուր հզորությունը 200 կՎտ է, շարժվում է 180 կմ/ժ միջին արագությամբ: Որքա՞ն աշխատանք են կատարում նրա էլեկտրաշարժիչները 560 կմ ճանապարհ անցնելիս:

P = 200 կՎտ

V = 180 կմ / ժ

S = 560 կմ

A – ?

t = S / V = 560 / 180 = 3ժ

A = Pt = 200 * 3 = 600

7. Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի 80 վ-ում 40 Օմ դիմադրություն ունեցող ջեռուցիչ տարրում, եթե այն միացված է 120 Վ լարման ցանցին: 

t = 80

R = 40

U = 120

A – ?

A = IUt

I = U / R = 120 / 40 = 3

A = IUt = 3 * 120 * 80 = 28800 Ջ

8. Հաղորդչի  դիմադրությունը 150 Օմ է, նրանով անցնող հոսանքի ուժը՝ 1.6 Ա: Ի՞նչ ջերմաքանակ կանջատվի նրանում 10 վ-ի ընթացքում: 

R = 150

I = 1,6

t = 10

Q – ?

Q = I2Rt = 2,56 * 150 * 10 = 3840

Հարցեր. Տնային աշխատանք

1. Ի՞նչ է հոսանքի աշխատանքը: Ի՞նչ բանաձևով են այն հաշվում: Հոսանքի աշխատանքի բանաձևը ձևակերպեք բառերով:

Փակ էլեկտրական շղթայի որևէ տեղամասով լիցք տեղափոխելիս էլեկտրական դաշտը կատարում է աշխատանք, որն անվանում են հոսանքի աշխատանք:
Բանաձև ՝ A = qU
A – ն հոսանքի աշխատանք է, U – ն ՝ լարումը շղթայի տեղամասում, իսկ q – ն՝ այդ տեղամասի կամայական լայնական հատույթով t ժամանակում անցած լիցքը:

2. Ո՞րն է հոսանքի աշխատանքի միավորը ՄՀ-ում:

Միավորների ՄՀ-ում էլեկտրական հոսանքի աշխատանքն արտահայտվում է ջոուլով (Ջ):

3. Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն են անվանում էլեկտրական հոսանքի հզորություն: Ի՞նչ բանաձևով են հաշվում:

Էլեկտրական շղթայում հոսանքի՝ աշխատանք կատարելու արագությունը բնութագրող մեծությունը անվանում են հոսանքի հզորություն և նշանակում ՝ P տառով:
Եթե t ժամանակում հոսանքը կատարում է A աշխատանք, ապա P=At: Հաշվի առնելով աշխատանքի բանաձևը կստանանք P=U⋅I:

4. Հզորության ի՞նչ միավորներ գիտեք: Ինչպե՞ս են առնչվում այդ միավորները վատտին:

Միավորների ՄՀ-ում հզորության միավորը մեկ վատտն է ` 1 Վտ։ 1 Վտ – ն այն հզորությունն է, որի դեպքում 1 վայրկյանում կատարվում է 1 Ջ աշխատանք ` 1 Վտ = 1 Ջ / վ:

5. Ի՞նչ է էլեկտրաէներգիայի հաշվիչը: Ի՞նչ հիմնական մասերից է այն բաղկացած: Ինչպե՞ս է էլեկտրաէներգիայի հաշվիչը միացվում սպառիչին:

Կենցաղում հոսանքի աշխատանքը չափում են Էլեկտրական հաշվիչ կոչվող հատուկ սարքով: Այս դեպքում գործածվում է հոսանքի աշխատանքի արտահամակարգային միավորը ՝ 1 ԿՎտ · ժ
1 ԿՎտ · Ժ = 1000 Վտ ⋅ 3600 վ = 3600000 Ջ
Հաշվիչում ալյումինե սկավառակը հորիզոնական դիրքով դրվում է երկու էլեկտրամագնիսների բևեռների միջև: Էլեկտրամագիսներից մեկը ամպերաչափի, իսկ մյուսը ՝ վոլտաչափի բաղկացուցիչ մաս է: Առաջին էլեկտրամագնիսի փաթույթը սպառիչին միացված է հաջորդաբար, իսկ երկրորդինը ՝ զուգահեռ:

Դաս 19 – 20.

1. Ձևակերպեք Ջոուլ-Լենցի օրենքը:

Հոսանքակիր հաղորդչում անջատվող ջերմաքանակը հավասար է հոսանքի ուժի քառակուսու, հաղորդչի դիմադրության և հոսանքի անցման ժամանակի արտադրյալին:

2. Բացատրեք, թե ինչու է տաքանում հաղորդիչը, երբ նրա միջով հոսանք է անցնում:

Քանի որ մետաղե հաղորդչում ազատ էլեկտրոնները էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ կատարում են ուղղորդված շարժում: Սակայն, հաճախակի բախվելով մետաղի բյուրեղացանցի իոններին, իրենց կիենտիկ էներգիայի մի մասը հաղորդում են դրանց: Իոնները սկսում են ավելի ուժգին տատանվել, մեծանում է հաղորդչի ներքին էներգիան և, հետևաբար, բարձրանում է ջերմաստիճանը:

3. Ինչպիսի՞ն է ժամանակակից շիկացած լամպի կառուցվածքը:

Ժամանակակից շիկացման լամպը հայտնագործել է ամերիկացի նշանավոր գյուտարար Թոմաս Էդիսոնը 1878 թվականին: Նկարում պատկերված է շիկացման լամպի կառուցվածքը: Վոլֆրամե պարույրաձև շիկացման թելիկի (1) ծայրերն ամրացված են երկու մետաղալարերի (2) ՝ կալիչներին: Այդ մետաղալարերն անցնում են ապակե ոտիկի (3) միջով և զոդված են լամպակոթի (4) մետաղե մասերին: Լամպակոթին ամրացված է ապակե բալոնը (5): Մինչև 40 Վտ հզորությամբ լամպերի բալոններից օդը հանվում է, իսկ 40 Վտ – ից մեծ հզորությամբ լամպերի բալոնները, ընդհակառակը, լցնում են իներտ գազով, օրինակ ՝ ազոտի հետ խառնված արգոնով կամ կրիպտոնով: Լամպը, պտտելով, մտցնում են կոթառի (նկար 47, բ) մեջ: Դրանով լամպակոթի մետաղե մասերը, որոնց զոդված են շիկացման թելիկից եկող մետաղալարերը, հպվում են կոթառի այն սեղմակներին, որոնց ամրացված են ցանցից եկող հաղորդալարերը: Այդպիսով ՝ լամպը միանում է լուսավորության ցանցին: Լամպի բալոնին, որպես կանոն, նշված են լամպի ՝ նորմալ շիկացում ապահովող հզորությունը և այն հաշվարկված լարումը, որի դեպքում շիկացման թելիկում անջատվում է այդ հզորությունը:

4. Ո՞րն է լամպի կոթառի դերը:

Կոթառով լամպակոթի մետաղե մասերը, որոնց զոդված են շիկացման թելիկից եկող մետաղալարերը, որոնց ամրացված են ցանցից եկող հաղորդալարերը:

5. Էլեկտրական շղթայի ո՞ր միացումն են անվանում կարճ: Ի՞նչ անցանկալի երևույթների կարող է հանգեցնել այն:

Կարճ միացումը էլեկտրական շղթայի մասերի միջև անմիջական կամ հողանցումով ոչ սովորական էլեկտրական միացում, որը տեղի է ունենում փոքր դիմադրության միջոցով։ Կարճ միացման պատճառ կարող են լինել էլեկտրատեղակայանքների մեկուսացման խախտումը, ինչպես նաև հոսանքակիր լարերի մերկ մասերի պատահական հպումը։ Հոսանքի կտրուկ աճը, որը ժամանակակից հզոր էլեկտրական շղթաներում հասնում է հարյուր հազարավոր ամպերի, էլեկտրական սարքերում ամենավտանգավոր երևույթներից մեկն է և կարող է ավերիչ բնույթ ունենալ։

6. Ի՞նչ նպատակով է օգտագործվում էլեկտրական ապահովիչը:

Անցանկալի երևույթների ազատվելու համար օգտագործվում են ապահովիչներ, որոնք անջատում են շղթան, երբ շղթայում հոսանքը դառնում է ավելի մեծ, քան կարճ միացման հոսանքը: